نفروکتومی رادیکال یکی از جراحی‌های مهم کلیه است که در آن معمولاً تمام کلیه به همراه بافت‌های اطراف آن و در برخی شرایط، ساختارهای مجاور برداشته می‌شود. شنیدن نام این جراحی برای بیماری که به انجام آن نیاز دارد می‌تواند نگران‌کننده باشد؛ به‌خصوص وقتی این سؤال مطرح می‌شود که آیا پس از برداشتن یک کلیه می‌توان زندگی طبیعی داشت یا خیر. در بسیاری از افراد، در صورت سالم بودن کلیه مقابل، بدن می‌تواند عملکرد خود را با یک کلیه ادامه دهد.
این جراحی بیشتر در شرایطی مانند سرطان کلیه و برخی توده‌های کلیوی انجام می‌شود و انتخاب آن به اندازه و محل تومور، وضعیت کلیه‌ها و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. نفروکتومی رادیکال می‌تواند به روش باز یا با تکنیک‌های کم‌تهاجمی مانند لاپاراسکوپی و رباتیک انجام شود. در ادامه، دلایل انجام این جراحی، نحوه انجام، عوارض احتمالی و مراقبت‌های لازم پس از آن را بررسی می‌کنیم.
نفروکتومی رادیکال چیست؟
نفروکتومی رادیکال یک عمل جراحی در اورولوژی است که طی آن کلیه به طور کامل به همراه بافت های اطراف، چربی پیرامونی و در برخی موارد غدد لنفاوی یا غده فوق کلیه برداشته می‌شود و این جراحی برای درمان سرطان کلیه یا تومورهای پیشرفته‌ای انجام می‌شود که امکان حفظ کلیه وجود ندارد، هدف از نفروکتومی رادیکال، حذف کامل بافت سرطانی و جلوگیری از گسترش بیماری به سایر بخش‌های بدن است، این عمل یکی از روش های اصلی درمان سرطان های موضعی یا پیشرفته کلیه محسوب می‌شود.
چه زمانی نفروکتومی رادیکال انجام می‌شود؟
در ادامه مهم ترین شرایطی که در آن‌ها نفروکتومی رادیکال انجام می‌شودد آورده شده است، در هر حالت، هدف اصلی کنترل بیماری و جلوگیری از گسترش تومور است:
1- سرطان پیشرفته کلیه
در سرطان های پیشرفته کلیه، تومور به بخش های وسیعی از بافت کلیه نفوذ کرده و عملکرد طبیعی عضو را مختل می‌کند، در این شرایط، حفظ کلیه نه‌تنها امکان پذیر نیست بلکه باعث باقی ماندن سلول های سرطانی و گسترش بیماری می‌شود و به همین دلیل، نفروکتومی رادیکال برای برداشتن کامل کلیه و حذف منبع اصلی سرطان انجام می‌شود تا خطر متاستاز و پیشرفت بیماری به حداقل برسد.
2- درگیری گسترده تومور
زمانی که تومور در چند ناحیه مختلف کلیه پخش شده باشد و مرز مشخصی بین بافت سالم و بیمار وجود نداشته باشد، جراحی محدود کارایی ندارد و در این حالت، برداشتن جزئی کلیه سلول های سرطانی را به طور کامل حذف می‌کند، بنابراین پزشک برای جلوگیری از باقی ماندن بافت سرطانی و عود بیماری، نفروکتومی رادیکال را انتخاب می‌کند تا کل بافت درگیر به طور کامل خارج شود.
3- نفوذ به بافت های اطراف
اگر سرطان از مرز کلیه عبور کرده و به چربی اطراف، غدد لنفاوی یا ساختارهای مجاور گسترش یافته باشد، وضعیت بیماری پیچیده‌تر می‌شود و در چنین شرایطی تنها برداشتن تومور کافی نیست و برای جلوگیری از پیشرفت سرطان، کلیه به همراه بافت های درگیر اطراف آن خارج می‌شود، این اقدام باعث کاهش احتمال بازگشت بیماری و کنترل بهتر وضعیت بیمار می‌شود.
4- درگیری عروق اصلی کلیه
در برخی موارد، تومور به ورید یا شریان اصلی کلیه نفوذ می‌کند و جریان خون طبیعی را مختل می‌سازد، این وضعیت نه تنها عملکرد کلیه را از بین می‌برد، بلکه خطر گسترش سلول های سرطانی از طریق جریان خون را نیز افزایش می‌دهد و در چنین شرایطی، حفظ کلیه خطرناک است و جراح برای جلوگیری از انتشار بیماری، نفروکتومی رادیکال را انجام می‌دهد.
توصیه هایی قبل از انجام نفروکتومی رادیکال
قبل از انجام نفروکتومی رادیکال، رعایت برخی نکات و آماده سازی ها نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش موفقیت جراحی دارد و در ادامه مهم‌ترین توصیه‌ها آورده شده است:
- قبل از جراحی باید آزمایش خون، ادرار و تصویربرداری هایی مانند CT اسکن یا MRI انجام شود تا وضعیت دقیق کلیه و میزان درگیری تومور مشخص گردد.
- پزشک وضعیت قلب، ریه و سایر ارگان‌ها را بررسی می‌کند تا مطمئن شود بیمار توانایی تحمل بیهوشی و جراحی سنگین را دارد.
- در صورت مصرف داروهای رقیق کننده خون یا برخی داروهای خاص، پزشک توصیه به قطع یا تغییر دوز آن‌ها قبل از عمل می‌کند.
- بیمار باید از چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشد تا خطر عوارض بیهوشی مانند آسپیراسیون کاهش یابد.
- از مصرف سیگار از چند هفته قبل عمل خودداری نمایید.
- بیمار باید تمام سوالات و نگرانی های خود را با پزشک مطرح کند و از روند جراحی، عوارض و مراقبت های بعد از عمل آگاهی کامل داشته باشد.
روش انجام نفروکتومی رادیکال
روش انجام نفروکتومی رادیکال شامل مراحل دقیق جراحی است که با هدف برداشتن کامل کلیه و بافت های درگیر انجام می‌شود و این عمل تحت بیهوشی عمومی و توسط جراح اورولوژی انجام می‌گیرد:
مرحله اول: بیهوشی عمومی بیمار
در ابتدای جراحی، بیمار تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرد تا هیچ‌گونه درد، استرس یا حرکتی در طول عمل احساس نکند، تیم بیهوشی وضعیت قلب، فشار خون و تنفس بیمار را به طور مداوم کنترل می‌کند، این مرحله بسیار مهم است زیرا شرایط پایدار بیمار، امکان انجام یک جراحی طولانی و پیچیده را فراهم می‌کند و همچنین با استفاده از داروهای بیهوشی، عضلات بدن شل شده و جراح با دقت بیشتری به ناحیه کلیه دسترسی پیدا می‌کند.
مرحله دوم: ایجاد برش جراحی
جراح بسته به محل تومور، اندازه کلیه و شرایط بیمار، یک برش در ناحیه پهلو یا شکم ایجاد می‌کند و این برش باید به گونه‌ای باشد که دسترسی کامل و ایمن به کلیه فراهم شود، در برخی موارد از روش‌ه ای باز و در برخی دیگر از تکنیک های کم‌تهاجمی‌تر استفاده می‌شود و هدف از این مرحله، ایجاد مسیر مناسب برای دسترسی مستقیم به کلیه و ساختارهای اطراف آن بدون آسیب به اندام های مجاور است.
مرحله سوم: آزادسازی کلیه از بافت‌های اطراف
در این مرحله، جراح به دقت کلیه را از بافت های چربی، فاسیا و ساختارهای چسبیده اطراف جدا می‌کند و این کار باید با دقت بالا انجام شود تا از آسیب به اندام های مجاور مانند روده یا عروق جلوگیری شود، همچنین در صورت وجود درگیری تومور، بخشی از بافت های اطراف نیز همراه کلیه برداشته می‌شود، این مرحله یکی از حساس ترین بخش های جراحی است زیرا تعیین کننده کامل بودن برداشت تومور است.
مرحله چهارم: بستن عروق کلیه
در این بخش، شریان و ورید اصلی کلیه به طور کامل شناسایی و بسته می‌شوند تا خون رسانی به کلیه قطع شود، این کار باعث کاهش خونریزی حین جراحی و جلوگیری از انتشار سلول های سرطانی از طریق جریان خون می‌شود، جراح از گیره‌ها یا بخیه های مخصوص برای مسدود کردن عروق استفاده می‌کند و کنترل دقیق این مرحله اهمیت زیادی دارد زیرا ایمنی بیمار و موفقیت جراحی به آن وابسته است.
مرحله پنجم: برداشتن کامل کلیه
در آخرین مرحله، کلیه به همراه تومور و بافت های درگیر به طور کامل از بدن خارج می‌شود و در صورت نیاز، غدد لنفاوی یا غده فوق کلیه نیز همزمان برداشته می‌شوند تا احتمال باقی ماندن سلول های سرطانی به حداقل برسد و پس از برداشت، محل جراحی بررسی شده و خونریزی احتمالی کنترل می‌شود، سپس محل برش بسته شده و بیمار به بخش مراقبت های بعد از عمل منتقل می‌شود.
نکات مراقبتی بعد از نفروکتومی رادیکال
بعد از انجام نفروکتومی رادیکال، رعایت نکات مراقبتی نقش مهمی در بهبود سریع‌تر، کاهش عوارض و حفظ عملکرد کلیه باقی‌مانده دارد و در ادامه مهم ترین توصیه ها آورده شده است:
- در روزهای اول پس از جراحی، استراحت کافی ضروری است تا بدن فرصت ترمیم داشته باشد، فعالیت های سنگین باید به طور کامل محدود شود.
- درد بعد از عمل طبیعی است و باید با داروهای تجویز شده توسط پزشک کنترل شود، از مصرف خودسرانه داروها باید پرهیز کرد.
- محل جراحی باید تمیز و خشک نگه داشته شود و در صورت مشاهده قرمزی، ترشح یا تورم باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- مصرف مایعات کافی و غذای سبک به بهبود عملکرد کلیه باقی‌مانده کمک می‌کند، باید از مصرف نمک و غذاهای سنگین پرهیز شود.
- پس از عمل، مراجعه منظم به پزشک برای بررسی وضعیت کلیه باقی مانده و اطمینان از عدم عود بیماری ضروری است.
عوارض احتمالی نفروکتومی رادیکال
نفروکتومی رادیکال مانند هر جراحی بزرگ با برخی عوارض احتمالی همراه است، از جمله مهم‌ترین آن‌ها باید به خونریزی حین یا بعد از عمل، عفونت محل جراحی، درد و تورم در ناحیه شکم یا پهلو اشاره کرد، در برخی موارد عملکرد کلیه باقی مانده تحت فشار قرار می‌گیرد و نیاز به مراقبت طولانی مدت است، همچنین احتمال لخته شدن خون، مشکلات بیهوشی و در موارد نادر آسیب به اندام های اطراف وجود دارد و رعایت دقیق مراقبت های بعد از عمل این خطرات را کاهش می‌دهد.
پایان یک مرحله و شروع مراقبت از کلیه سالم..
نفرکتومی رادیکال جراحی مهمی برای درمان برخی بیماری‌های جدی کلیه، به‌ویژه سرطان کلیه، است و در آن کلیه مبتلا و در صورت نیاز برخی بافت‌های اطراف آن برداشته می‌شود. اگر کلیه مقابل عملکرد مناسبی داشته باشد، بسیاری از بیماران پس از دوره بهبودی می‌توانند با یک کلیه زندگی روزمره خود را ادامه دهند؛ البته پیگیری منظم وضعیت عملکرد کلیه اهمیت زیادی دارد.
نوع جراحی، میزان برداشت بافت و برنامه مراقبت پس از عمل بر اساس شرایط هر بیمار تعیین می‌شود. بنابراین دکتر صادق جعفری؛ جراح و فوق تخصص اورولوژی انجام نفروکتومی رادیکال را توصیه کرده است، دریافت نظر تخصصی درباره علت جراحی، گزینه‌های درمانی و وضعیت کلیه مقابل می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر کمک کند.
اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره عوارض و مراقبت های نفروکتومی رادیکال هستید و اهواز نیستید، از مشاوره تخصصی آنلاین استفاده کنید.
*~ سوالات متداول درباره نفروکتومی رادیکال ~*
بله، زندگی با یک کلیه امکان پذیر است، کلیه باقی مانده وظیفه تصفیه خون را جبران می‌کند، به شرطی که مراقبت های لازم، رژیم غذایی مناسب و پیگیری پزشکی منظم رعایت شود.
نفروکتومی رادیکال یک جراحی بزرگ و حساس است، اما در صورت انجام توسط جراح متخصص و با مراقبت مناسب، ایمن محسوب می‌شود. خطرات وجود دارد ولی قابل کنترل هستند.
بعضی بیماران ممکن است دچار ناتوانی در نعوظ یا کاهش تمایل جنسی شوند؛ اما با درمان‌های دارویی، مشاوره و تکنیک‌های توانبخشی می‌توان بهبود یافت.
معمولا بیمار ۲ تا ۴ روز در بیمارستان تحت مراقبت‌های پس از عمل می‌ماند تا وضعیت ادراری و عفونت‌ها بررسی شود.
بسته به نوع بیمه و پوشش‌های ارائه شده، اکثر بیمه‌های درمانی عمومی هزینه جراحی و برخی از مراقبت‌های پس از عمل را پوشش می‌دهند؛ بهتر است پیش از عمل با شرکت بیمه خود مشورت کنید.
