ناباروری، چالش بزرگی که آرامش بسیاری از خانواده ها را تحت تاثیر قرار میدهد و این وضعیت، که به ناتوانی در باردار شدن پس از یک سال تلاش منظم تعریف میشود، اما میدانستید ناباروری تنها به مشکلات زنان مربوط نمیشود و عوامل متعددی در مردان نیز نقش دارند؟ شناخت عوامل مؤثر و راه های تشخیص و درمان به موقع، کلید غلبه بر این معضل و تحقق آرزوی والدین شدن است، پس برای کسب اطلاعات بیشتر ادامه مقاله را مطالعه نمایید.
ناباروری چیست؟
ناباروری به ناتوانی یک زوج در باردار شدن پس از یک سال یا بیشتر رابطه جنسی منظم و بدون پیشگیری اطلاق میشود و این مشکل دلایل متعددی دارد که در هر دو جنس زن و مرد یا ترکیبی از عوامل، یافت میشود، از اختلالات هورمونی و مشکلات ساختاری گرفته تا عوامل محیطی و سبک زندگی، همگی در بروز ناباروری نقش دارند، این عارضه علاوه بر جنبه جسمی، تأثیرات روانی قابل توجهی بر زوجین دارد.
علائم ناباروری
ناباروری اغلب هیچ علامت واضحی ندارد و تنها راه تشخیص آن، ناتوانی در باردار شدن است، با این حال، در برخی موارد، علائم زمینهای که منجر به ناباروری شدهاند، بروز میکنند:
- سیکل های قاعدگی نامنظم، بسیار کوتاه یا عدم پریود شدن نشان دهنده مشکلات تخمک گذاری است که یکی از دلایل شایع ناباروری در زنان است.
- دردی که با قاعدگی تشدید میشود، به بیماری هایی مانند اندومتریوز اشاره دارد که بر باروری تأثیر میگذارد.
- در مردان، علائم شامل تغییر در رشد موهای صورت یا بدن، مشکلات مربوط به بیضهها مانند تورم، درد یا توده یا اختلال در نعوظ یا انزال است.
- عفونت هایی که بر لوله های فالوپ یا سایر اندام های تناسلی تأثیر میگذارند، منجر به ناباروری میشوند.
تفاوت ناباروری در زنان و مردان
ناباروری ریشه های متفاوتی در زنان و مردان دارد و علل آن به ساختار و عملکرد سیستم تولید مثل هر جنس مربوط میشود، در حالی که در زنان، مشکلات مربوط به تخمک گذاری، لوله های فالوپ و رحم شایع هستند، در مردان، عوامل مرتبط با تولید اسپرم، کیفیت و تحرک اسپرم اهمیت بیشتری دارند.
| ویژگی | ناباروری در زنان | ناباروری در مردان |
| علل شایع | اختلالات تخمکگذاری مانند PCOS، انسداد یا آسیب لولهدهای فالوپ، اندومتریوز، فیبروم رحم، مشکلات دهانه رحم، افزایش سن. | کیفیت پایین اسپرم (تعداد کم، تحرک کم، یا شکل غیرطبیعی اسپرم)، انسداد در مجاری اسپرمبر، مشکلات هورمونی، واریکوسل. |
| علائم زمینهای | نامنظم بودن قاعدگی، درد شدید لگنی، ترشحات غیرطبیعی واژن، سابقه عفونتهای لگنی. | تغییر در رشد موهای بدن، درد یا تورم بیضه، اختلال نعوظ یا انزال، کاهش میل جنسی. |
| تشخیص | آزمایش های هورمونی، سونوگرافی، هیستروسالپنگوگرافی (HSG)، لاپاراسکوپی. | آزمایش مایع منی (اسپرموگرام)، آزمایش خون برای سطح هورمون ها، سونوگرافی بیضه. |
| درمان ها | داروهای تحریک تخمک گذاری، جراحی برای رفع انسداد یا آسیب، لقاح مصنوعی (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF). | دارو درمانی از قبیل هورمونی یا آنتیبیوتیک، جراحی مانند واریکوسل، تلقیح داخل رحمی (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF). |
دلایل بروز ناباروری چیست؟
ناباروری ناشی از ترکیبی از عوامل مربوط به هر دو جنس یا گاهی اوقات بدون علت مشخصی است و این دلایل در مردان و زنان کمی متفاوت است که در ادامه بررسی می کنیم:
شایع ترین علل ناباروری در زنان
شایع ترین علل ناباروری در زنان شامل مشکلات تخمک گذاری مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS، آسیب یا انسداد لوله های فالوپ که اغلب ناشی از بیماری های التهابی لگن یا عفونت هاست، اندومتریوز یا رشد بافت رحم در خارج از رحم و مشکلات مربوط به رحم مانند فیبروم یا ناهنجاری های مادرزادی است، افزایش سن نیز به طور قابل توجهی بر باروری زنان تأثیر میگذارد.
شایع ترین علل ناباروری در مردان
ناباروری در مردان ناشی از عوامل مختلفی است که بر تولید، کیفیت یا رساندن اسپرم تأثیر میگذارند، درک این علل گام اول برای یافتن راه حل مناسب است:
مشکلات مربوط به تولید اسپرم
این شایع ترین علت ناباروری مردان است و شامل کاهش تعداد اسپرم، تحرک کم یا شکل غیرطبیعی میشود و دلایل آن متنوعند، از جمله واریکوسل، اختلالات هورمونی مانند کاهش تستوسترون، عفونت های بیضه، عوامل ژنتیکی مثل سندرم کلاینفلتنر و قرار گرفتن در معرض سموم محیطی، گرما، یا سبک زندگی ناسالم مانند سیگار، الکل، چاقی.
انسداد در مجاری انتقال اسپرم
این مشکل زمانی رخ میدهد که مجاری ای که اسپرم را از بیضه به بیرون منتقل میکنند مانند اپیدیدیم و مجاری وابران، مسدود شده باشند و این انسداد مادرزادی یا اکتسابی ناشی از عفونت های قبلی مانند کلامیدیا، جراحی های ناحیه تناسلی یا ضربه است و این انسداد مانع خروج اسپرم و در نتیجه باروری میشود.
اختلالات انزال
مشکلاتی که مانع رسیدن اسپرم به طور موثر به واژن در هنگام مقاربت میشوند، شایع ترین آنها انزال برگشتی است که در آن مایع منی به جای خروج از آلت، وارد مثانه میشود و این وضعیت ناشی از دیابت، جراحی های پروستات یا مثانه و برخی داروها است، اختلال در نعوظ نیز به طور غیرمستقیم مانع باروری میشود.
بیشتر بخوانید: اختلالات جنسی چیست؟
ناباروری با علت ناشناخته
در حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از مردان نابارور با وجود انجام تمام آزمایش های لازم، علت دقیق ناباروری مشخص نمیشود و این وضعیت به دلیل عوامل پیچیدهای است که هنوز به طور کامل شناخته نشدهاند یا ناشی از ترکیبی از عوامل جزئی و با شدت کم است که در مجموع منجر به ناباروری میشوند.
روش های تشخیص ناباروری در مردان
برای تشخیص ناباروری در مردان، پزشک ترکیبی از روش های زیر را به کار میبرد تا علت اصلی مشکل را شناسایی کند:
شرح حال پزشکی و معاینه فیزیکی
پزشک در مورد سابقه پزشکی فرد، بیماری های گذشته، جراحی ها، مصرف داروها، سابقه تماس های جنسی محافظت نشده، عوامل محیطی و سبک زندگی مانند مصرف سیگار، الکل، مواد مخدر سوال میپرسد و همچنین در مورد سابقه باروری همسر و مشکلات احتمالی او نیز پرس و جو میشود.
معاینه اندام تناسلی برای بررسی اندازه و وضعیت بیضه ها، وجود واریکوسل، هرگونه توده یا ناهنجاری در کیسه بیضه و بررسی ویژگی های ثانویه جنسی مانند رویش موی بدن انجام میشود.
آزمایش مایع منی
این آزمایش، اصلیترین و اولین قدم در تشخیص ناباروری مردان است، حداقل دو بار آزمایش مایع منی با فاصله زمانی چند هفته انجام میشود تا نتایج دقیقتر باشند، در این آزمایش، پارامترهای مختلف مایع منی بررسی میشوند:
- حجم مایع منی که مقدار آن باید در محدوده طبیعی باشد.
- تعداد اسپرم در هر میلیلیتر مایع منی.
- درصد اسپرم هایی که قادر به حرکت هستند و نوع حرکت آنها.
- مورفولوژی اسپرم یا درصد اسپرمهایی که شکل طبیعی دارند.
- pH و رنگ مایع منی.
- وجود گلبول های سفید یا قرمز که نشانه عفونت یا التهاب است.
آزمایش های خون
تست های هورمونی برای اندازهگیری سطح هورمون های مرتبط با تولید مثل مانند تستوسترون، هورمون لوتئینهکننده (LH)، هورمون محرک فولیکول (FSH) و پرولاکتین انجام میشوند و عدم تعادل در این هورمونها نشان دهنده مشکلات هیپوتالاموس، هیپوفیز یا خود بیضهها است.
آزمایش های ژنتیکی
در صورت مشکوک بودن به علل ژنتیکی مانند تعداد کم اسپرم یا عدم وجود اسپرم، بهترین متخصص درمان ناباروری برای تشخیص دقیق علت آزمایش های کاریوتایپ یا بررسی کروموزومها یا آزمایش های مربوط به حذف ژن های Y کروموزوم انجام میشود.
آزمایش های تصویربرداری
سونوگرافی بیضه برای بررسی ساختار بیضهها، اپیدیدیم، و شناسایی واریکوسل، تودهها، یا کیستها انجام می شود و همچنین
سونوگرافی ترانس رکتال برای بررسی دقیقتر مجاری انزالی، وزیکول های سمینال و پروستات و شناسایی انسدادهای احتمالی در این نواحی انجام می شود.
نمونه برداری از بیضه
در مواردی که تعداد اسپرم بسیار کم یا صفر است، بهترین دکتر درمان ناباروری در اهواز نمونه کوچکی از بافت بیضه برمیدارد تا بررسی کند که آیا اسپرم سازی در بیضه انجام میشود یا خیر و این روش به افتراق بین انسداد مجاری و مشکل در خود بیضه کمک میکند.
تست های عملکردی اسپرم
در موارد پیچیده تر، احتمال دارد که پزشک تست های تخصصی تری مانند تست قابلیت حیات اسپرم، تست قابلیت نفوذ اسپرم به تخمک در آزمایشگاه یا تست های مربوط به DNA اسپرم را انجام دهد.
روش های درمان ناباروری
روش های درمان ناباروری مردان بسته به علت زمینهای آن متفاوت است و هدف اصلی، بهبود کیفیت یا کمیت اسپرم، رفع انسدادها یا کمک به رسیدن اسپرم به تخمک استُ در ادامه، روش های رایج درمانی به صورت موردی با توضیح مختصر ارائه شده است:
درمان های دارویی
این روش زمانی استفاده میشود که مشکل ناباروری ناشی از عدم تعادل هورمونی یا عفونت باشد، برای مثال، اگر سطح هورمون های FSH یا LH پایین باشد، داروهایی برای تحریک تولید اسپرم تجویز میشود و در صورت وجود عفونت، آنتی بیوتیک ها به کار میروند و همچنین در مواردی مانند واریکوسل که بر تولید اسپرم تأثیر میگذارد، درمان دارویی به بهبود کیفیت اسپرم کمک میکند و اثربخشی درمان دارویی به علت ناباروری و شدت آن بستگی دارد.
جراحی
روش های جراحی برای رفع انسداد در مجاری انتقال اسپرم یا درمان واریکوسل به کار میروند، جراحی واریکوسل با روش میکروسکوپی برای کاهش دمای بیضه و بهبود تولید و کیفیت اسپرم انجام میشود و همچنین، در مواردی که انسداد در مجاری وجود دارد، جراحی های ترمیمی مسیر انتقال اسپرم را بازسازی میکنند و در موارد عدم وجود اسپرم در مایع منی ناشی از انسداد، جراحی هایی مانند TESA یا PESA برای استخراج اسپرم از بیضه یا اپیدیدیم نیز انجام میشود.
روش های کمک باروری
این روش ها زمانی به کار میروند که روش های دیگر موفقیتآمیز نباشند یا علت ناباروری شدید باشد و شامل موارد زیر هستند:
IUI
این روش یک فرآیند کم تهاجمی است که در آن اسپرم های شسته شده و تغلیظ شده مستقیما در زمان تخمک گذاری زن، وارد رحم او میشوند و این کار با هدف افزایش تعداد اسپرم های موجود در اطراف لوله های فالوپ و نزدیک شدن آنها به تخمک انجام میشود، IUI برای موارد ناباروری با شدت خفیف تا متوسط، مانند مشکلات جزئی در کیفیت اسپرم، اختلالات تخمک گذاری یا ناباروری با علت ناشناخته، گزینه مناسبی است.
IVF
در این روش، فرآیند لقاح در خارج از بدن و در محیط آزمایشگاه اتفاق میافتد، ابتدا تخمک ها از تخمدان زن استخراج شده و سپس با اسپرمها در ظرف آزمایشگاهی لقاح داده میشوند، جنین های حاصله پس از چند روز رشد در انکوباتور، به رحم زن منتقل میشوند و IVF برای طیف وسیعی از مشکلات ناباروری، از جمله انسداد لولههای فالوپ، اندومتریوز شدید، مشکلات شدید کیفیت اسپرم کاربرد دارد.
ICSI
ICSI نوعی پیشرفته از IVF است که در آن یک اسپرم سالم به طور مستقیم با استفاده از یک سوزن بسیار ظریف، به داخل سیتوپلاسم یک تخمک بالغ تزریق میشود، این تکنیک به ویژه برای مواردی که کیفیت اسپرم بسیار پایین است، اسپرمها قادر به نفوذ به تخمک نیستند،یا در موارد شکست IVF قبلی، بسیار موثر است و ICSI همچنین روش ارجح برای استفاده از اسپرم های استخراج شده از بیضه یا اپیدیدیم است.
بهترین متخصص درمان ناباروری مردان در اهواز
پیدا کردن بهترین پزشک همیشه به معیارهای شخصی و نتایج درمانی بستگی دارد، با این حال، برای یافتن بهترین متخصصان درمان ناباروری در اهواز، توصیه میکنیم به موارد زیر توجه کنید:
- به دنبال متخصصین با گرایش یا فوق تخصص نازایی و IVF باشید.
- پزشکانی که سالها تجربه در زمینه درمان ناباروری و انجام موفقیتآمیز روش هایی مانند IVF دارند، نتایج بهتری ارائه میدهند.
- مطالعه نظرات و تجربیات سایر بیماران در وب سایت های پزشکی یا شبکه های اجتماعی مفید است.
معرفی دکتر صادق جعفری، بهترین متخصص درمان ناباروری در اهواز
دکتر صادق جعفری یکی از متخصصان شناخته شده در زمینه نازایی و IVF در اهواز هستند، تخصص اصلی ایشان اورولوژی است، اما به طور ویژه در درمان ناباروری مردان نیز فعالیت دارند و در زمینه تشخیص و درمان مشکلات باروری در آقایان از جمله واریکوسل و مشکلات اسپرم، تجربه قابل توجهی دارند، بسیاری از مراجعین از تشخیص دقیق و راهنمای های ایشان ابراز رضایت کردهاند و با توجه به تخصص اورولوژی، ایشان میتوانند به طور تخصصی به علل مردانه ناباروری بپردازند.
آیا ناباروری قابل پیشگیری است؟
ناباروری را نمیتوان همیشه پیشگیری کرد، زیرا برخی از علل آن ژنتیکی یا ناشناخته هستند، با این حال، با رعایت برخی نکات بهداشتی و سبک زندگی سالم، میتوان خطر ابتلا به برخی از انواع ناباروری را کاهش داد:
- استفاده از کاندوم هنگام برقراری رابطه جنسی با شرکای متعدد، برای جلوگیری از عفونت های مقاربتی مانند کلامیدیا و سوزاک که منجر به آسیب لوله های فالوپ و ناباروری میشوند.
- درمان به موقع و کامل هرگونه عفونت مقاربتی.
- پرهیز از سیگار و الکل، چرا که مصرف سیگار و الکل کیفیت اسپرم در مردان و عملکرد تخمدان در زنان را تحت تأثیر قرار میدهد.
- حفظ وزن سالم، چرا که چاقی یا کمبود وزن شدید تعادل هورمونی را بر هم زده و تخمکگذاری و کیفیت اسپرم را مختل میکند.
- مصرف مواد غذایی غنی از آنتیاکسیدانها، ویتامینها و مواد معدنی برای سلامت باروری ضروری است.
- کاهش تماس با سموم محیطی، آفتکشها، فلزات سنگین و برخی مواد شیمیایی صنعتی که بر باروری تأثیر منفی میگذارند.
- انجام چکاپ های منظم و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده هرگونه مشکل یا نگرانی در مورد سلامت باروری.
- کنترل بیماری های مزمن مانند دیابت و فشار خون بالا که احتمال دارد بر باروری تأثیر بگذارند.
- اجتناب از پوشیدن لباس های زیر تنگ و قرار دادن طولانی مدت بیضهها در معرض دمای بالا مانند سونا، زیرا گرما میتواند تولید اسپرم را کاهش دهد.
- محافظت از بیضه ها در برابر آسیب های فیزیکی.
هزینه درمان ناباروری چقدر است؟
هزینه درمان ناباروری بسیار متغیر است و به عوامل متعددی بستگی دارد، این عوامل شامل نوع روش درمانی مورد نیاز مانند IUI، IVF، ICSI، تعداد سیکل های درمانی، داروهای مصرفی، هزینه های جانبی مانند آزمایش ها، سونوگرافی ها و همچنین تعرفه های مراکز درمانی و پزشکان مختلف میشود.
به طور کلی، روش های کمتهاجمی تر مانند IUI هزینه کمتری نسبت به روشهای پیچیدهتر مانند IVF و ICSI دارند و همچنین هزینه داروها بخش قابل توجهی از کل هزینه را تشکیل میدهد و بسته به نوع و دوز مصرفی متفاوت خواهد بود و لازم به ذکر است که برخی از بیمه های پایه بخشی از هزینه ها را پوشش نمیدهند، اما بیمه های تکمیلی گاهی اوقات پوشش بیشتری برای درمان ناباروری ارائه میدهند، برای اطلاع دقیق از هزینهها، بهتر است با مراکز درمانی تخصصی در شهر خود تماس بگیرید و مشاوره دریافت کنید.
چه زمانی باید برای درمان ناباروری به پزشک مراجعه کرد؟
بهترین زمان برای مراجعه به پزشک جهت بررسی ناباروری به عوامل مختلفی بستگی دارد، اما به طور کلی میتوان گفت:
- برای زوجهای زیر ۳۵ سال، اگر پس از ۱۲ ماه تلاش منظم و بدون استفاده از روش های پیشگیری از بارداری، موفق به بارداری نشدهاید، زمان مناسبی برای مراجعه به پزشک است.
- برای زوج های بالای ۳۵ سال، با توجه به کاهش طبیعی توانایی باروری با افزایش سن، توصیه میشود در صورتی که پس از ۶ ماه تلاش منظم باردار نشدهاید، به پزشک مراجعه کنید.
- اگر شما یا همسرتان سابقه یا عوامل خطر شناخته شدهای برای ناباروری دارید، بهتر است زودتر برای مشاوره و بررسی به پزشک مراجعه کنید.
- در مردان در صورت سابقه مشکلات بیضه، جراحی های ناحیه تناسلی، مشکلات نعوظ یا انزال، سابقه عفونت های مقاربتی، واریکوسل.
سوالات متداول
مدت زمان درمان ناباروری بسیار متغیر است و از چند ماه تا چند سال طول میکشد، این بستگی به علت ناباروری، روش درمانی انتخابی، پاسخ بدن به درمان و سن زوجین دارد، برخی زوجها با درمان های ساده زودتر به نتیجه میرسند، در حالی که برخی دیگر به درمانهای پیچیدهتر و زمان برتری نیاز دارند.
استرس به طور مستقیم علت ناباروری نیست، اما بر هورمون های تولید مثل تأثیر منفی میگذارد و چرخه قاعدگی را مختل کرده یا تخمک گذاری را به تاخیر میاندازد و همچنین استرس مزمن میل جنسی را کاهش میدهد و در نتیجه، استرس در روند باردار شدن اختلال ایجاد میکند.
در نهایت…
درمان ناباروری مسیری پیچیده و اغلب طولانی است که نیازمند صبر، پیگیری و حمایت عاطفی است، روش های کمک باروری مانند IUI، IVF و ICSI پیشرفت های چشمگیری در جهت کمک به زوج های نابارور داشتهاند، اما موفقیت آنها به عوامل متعددی از جمله سن، علت ناباروری و پاسخ بدن بستگی دارد، با وجود چالش های مالی و عاطفی، امید به بارداری با پیشرفت علم و تکنولوژی همواره وجود دارد و زوجها با دریافت اطلاعات کافی و حمایت مناسب بهترین تصمیمات را برای آینده خود میگیرند.
