میدانستید بعضی از سرطان های اورولوژی مثل سرطان کلیه، مثانه و پروستات، اگر زود تشخیص داده شوند، شانس درمان بسیار بالایی دارند؟ بسیاری از افراد علائم اولیه را جدی نمیگیرند یا اصلا نمیدانند چه نشانه هایی باید آنها را نگران کند، در این مقاله، به زبان ساده توضیح میدهیم سرطان های اورولوژی چیستند، چه علائمی دارند و چه روش هایی برای تشخیص و درمان آنها وجود دارد، اگر میخواهید بدانید چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید و چگونه باید این بیماری ها را بهتر کنترل کرد، این مطلب را از دست ندهید.
انواع سرطان های شایع اورولوژی
سرطان های سیستم ادراری-تناسلی که به آنها سرطان های اورولوژی گفته میشود، اندام های مختلفی را درگیر میکنند، در این بخش، به رایجترین انواع این سرطانها، علائم، عوامل خطر میپردازیم:
سرطان پروستات
شایع ترین سرطان در مردان، به ویژه بالای ۵۰ سال. اغلب بدون علامت اولیه است و در غده پروستات ایجاد میشود، سن، سابقه خانوادگی و نژاد عوامل خطر هستند و علائم احتمالی در مراحل پیشرفته شامل اختلال در ادرار کردن، درد کمر یا لگن است، تشخیص با آزمایش PSA و بیوپسی انجام میشود.
سرطان مثانه
در سلول های پوشاننده دیواره مثانه شروع میشود و اصلیترین علامت آن خون در ادرار است، سیگار کشیدن مهمترین عامل خطر است. وسایر عوامل شامل تماس با مواد شیمیایی و عفونت مزمن است، تشخیص با آزمایش ادرار، خون و سیستوسکوپی صورت میگیرد.
سرطان کلیه
اغلب بدون علامت اولیه و در غربالگری های اتفاقی کشف میشود، علائم احتمالی شامل خون در ادرار، درد مبهم پهلو یا کمر و توده در شکم است، سیگار، فشار خون بالا و چاقی از عوامل خطرند و تشخیص با سونوگرافی، سیتی اسکن یا امآرآی انجام میشود.
سرطان بیضه
بیشتر در مردان جوان ۱۵ تا ۳۵ سال رخ میدهد و یکی از قابل درمان ترین سرطانهاست، علامت اصلی آن توده سفت و بدون درد در بیضه است، احساس سنگینی در کیسه بیضه یا درد مبهم کشاله ران نیز دیده میشود، خودآزمایی منظم برای تشخیص زودهنگام حیاتی است.
برای دریافت نوبت از دکتر صادق جعفری با شماره ۰۹۳۰۱۹۱۳۰۱۶ تماس بگیرید.
چرا سلامت این اعضا حیاتی است؟
حفظ سلامت اعضای سیستم ادراری-تناسلی حیاتی است زیرا این سیستم نقش های کلیدی متعددی در بدن ایفا میکند:
- کلیهها، به عنوان بخشی اساسی این سیستم، خون را تصفیه کرده و مواد زائد و سموم حاصل از متابولیسم بدن را از طریق تولید ادرار دفع میکنند، اختلال در این عملکرد منجر به تجمع مواد مضر و مسمومیت بدن میشود.
- کلیهها میزان آب و نمکها مانند سدیم، پتاسیم در بدن را تنظیم میکنند که این امر برای عملکرد صحیح سلولها، اعصاب و عضلات ضروری است.
- کلیهها هورمون هایی تولید میکنند که به کنترل فشار خون کمک میکنند. بیماریهای کلیوی اغلب با فشار خون بالا همراه هستند.
- کلیهها هورمونی به نام اریتروپویتین ترشح میکنند که مغز استخوان را برای تولید گلبولهای قرمز خون تحریک میکند و کمبود این هورمون منجر به کمخونی میشود.
- اندام های تناسلی مردانه مانند پروستات و بیضهها نقش حیاتی در تولید اسپرم، هورمون های جنسی مانند تستوسترون و عملکرد تولید مثل دارند، سلامت این اندامها برای باروری و سلامت عمومی مردان ضروری است.
بیشتر بخوانید: اختلالات جنسی چیست؟
نحوه تشخیص سرطان های اورولوژی
تشخیص زودهنگام سرطان های اورولوژی شانس درمان موفقیت آمیز را به طور قابل توجهی افزایش میدهد، پزشکان برای تشخیص این بیماریها از ترکیبی از روش های بالینی، آزمایشگاهی و تصویربرداری استفاده میکنند، در ادامه، روش های تشخیص برای هر یک از سرطان های شایع اورولوژی توضیح داده شده است:
ارزیابی اولیه
اولین قدم، گفتگوی پزشک با بیمار در مورد علائم مانند خون در ادرار، درد، اختلالات ادراری، تودههای قابل لمس و عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی، سیگار کشیدن، سن است، معاینات فیزیکی نیز انجام می شود که شامل معاینه دیجیتال رکتوم برای بررسی پروستات از نظر بزرگی، سفتی یا ناصافی های احتمالی و معاینه فیزیکی بیضهها برای لمس هرگونه توده، تورم یا تغییر در اندازه و قوام بیضهها است.
آزمایش های آزمایشگاهی
آزمایشاتی از قبیل آزمایش خون و آزمایش ادرار برای بررسی وجود خون، سلول های غیرطبیعی یا عفونت احتمال دارد انجام شود که این آزمایش به ویژه در تشخیص سرطان مثانه اهمیت دارد، همچنین PSA برای بررسی سطح تولید این پروتئین توسط غده پروستات اندازهگیری میشود و افزایش PSA نشان دهنده سرطان پروستات یا سایر مشکلات پروستات است.
مارکرهای تومور از قبیل AFP, hCG, LDH نیز در تشخیص و پیگیری سرطان بیضه کاربرد دارند، همچنین آزمایش عملکرد کلیه مانند کراتینین برای ارزیابی سلامت کلیهها، به ویژه در مورد سرطان کلیه است.
روش های تصویربرداری
سونوگرافی به ویژه سونوگرافی شکم و لگن برای مشاهده کلیهها، مثانه و پروستات و سونوگرافی بیضه برای بررسی دقیق تودهها، سیتی اسکن که تصویری مقطعی از شکم و لگن ایجاد میکند برای ارزیابی اندازه تومور، درگیری احتمالی غدد لنفاوی و متاستاز به سایر اندامها در سرطان های کلیه، مثانه و پروستات مفید است.
امآرآی، جزئیات بیشتری از بافت های نرم ارائه میدهد و در تعیین دقیقتر وسعت تومور به ویژه در پروستات و کلیه، کمک کننده است و سیستوسکوپی روشی برای مشاهده مستقیم داخل مثانه با استفاده از یک لوله نازک و منعطف مجهز به دوربین که از طریق مجرای ادرار وارد میشود، این روش اصلیترین راه تشخیص سرطان مثانه است.
بیوپسی یا نمونه برداری
این روش، قطعی ترین راه تشخیص سرطان است، در آن، نمونهای از بافت مشکوک برداشته شده و زیر میکروسکوپ توسط آسیب شناس بررسی میشود، نوع بیوپسی بسته به عضو متفاوت است:
- بیوپسی پروستات از طریق رکتوم یا پرینه با استفاده از سوزن های مخصوص انجام میشود.
- بیوپسی مثانه، اغلب در حین سیستوسکوپی انجام میشود.
- بیوپسی کلیه، از طریق پوست با هدایت سونوگرافی یا سیتی اسکن یا حین جراحی انجام میشود.
- بیوپسی بیضه، در موارد نادر، اگر سونوگرافی توده مشکوکی را نشان دهد، انجام میشود، اما در قدم اول، کل بیضه مبتلا برداشته شده و جهت بررسی به آزمایشگاه ارسال میشود.
روش های درمان سرطان ها
روش های درمانی بسته به نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت سلامت عمومی بیمار و ترجیحات او، انتخاب میشوند، رویکرد درمانی اغلب چندوجهی بوده و ترکیبی از روش های زیر است:
جراحی
جراحی همچنان سنگ بنای درمان بسیاری از سرطان های اورولوژی است و هدف آن برداشتن تومور سرطانی و در صورت امکان، بافت سالم اطراف آن است، روش های جراحی شامل:
- جراحی باز با برش بزرگتر برای دسترسی به ناحیه مورد نظر.
- جراحی لاپاراسکوپی با استفاده از برش های کوچک و ابزارهای تخصصی، که منجر به بهبودی سریعتر و عوارض کمتر میشود.
- ارگان-اسپارینگ، تلاش برای برداشتن تومور بدون آسیب رساندن به کل عضو، در صورت امکان مانند برداشتن تومور کلیه یا بخشی از مثانه.
- برداشتن کامل عضو مانند رادیکال پروستاتکتومی مانند برداشتن پروستات، سیستکتومی رادیکال یا برداشتن مثانه یا ارکیکتومی (برداشتن بیضه).
بیشتر بخوانید: جراحی پروستات
پرتودرمانی
در این روش از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول های سرطانی یا کوچک کردن تومور استفاده میشود، پرتودرمانی به صورت خارجی یا داخلی از قبیل براکیتراپی، قرار دادن منابع رادیواکتیو در داخل یا نزدیکی تومور انجام میشود، این روش اغلب برای سرطان پروستات، مثانه و در برخی موارد کلیه به کار میرود.
شیمی درمانی
شیمی درمانی از داروهای قوی برای از بین بردن سلول های سرطانی در سراسر بدن استفاده میکند، این داروها به صورت خوراکی یا تزریقی مصرف میشوند، شیمی درمانی زمانی استفاده میشود که سرطان گسترش یافته باشد یا به عنوان درمان کمکی قبل یا بعد از جراحی برای از بین بردن سلول های سرطانی باقی مانده در سرطانهای مثانه، بیضه و پروستات پیشرفته کاربرد دارد.
ایمونوتراپی
این روش درمانی نوین، سیستم ایمنی بدن بیمار را برای شناسایی و مبارزه با سلول های سرطانی تقویت میکند، داروهای ایمونوتراپی مانند مهارکنندههای بازرسی ایمنی در درمان پیشرفته سرطان مثانه و کلیه نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند.
هورمون درمانی
از آنجایی که رشد برخی سرطانها مانند سرطان پروستات به هورمون های مردانه وابسته است، هورمون درمانی با کاهش سطح این هورمونها یا مسدود کردن اثر آنها، به کنترل رشد تومور کمک میکند، این روش در مراحل پیشرفته سرطان پروستات استفاده میشود.
علائم هشداردهنده
ملاحظات درباره علائم هشداردهنده سرطانهای اورولوژی برای تشخیص زودهنگام و درمان موثر اهمیت ویژهای دارد، شناخت این علائم کمک میکند در صورت بروز، سریعتر به بهترین جراح لاپاراسکوپی اورولوژی در اهواز مراجعه و روند تشخیص و درمان آغاز شود:
- درد مداوم یا درد در ناحیه کمر و پهلوها
- تغییر در عادات دفع ادرار شامل تکرر ادرار، نیاز فوری و مکرر به دفع، احساس ادرار نکردن کامل یا کاهش حجم ادرار است که نشانه هایی از سرطان مثانه یا پروستات است.
- دیده شدن خون در ادرار یکی از بارزترین علائم سرطان مثانه، کلیه یا پروستات است، این خون ممکن است دیده نشود و فقط با آزمایش مشخص شود.
- در مردان، توده یا تورم در بیضه ها علامتی از سرطان بیضه است و باید سریع ارزیابی شود.
- کاهش وزن ناگهانی و بدون علت مشخص، از علائم هشداردهنده در موارد پیشرفتهتر است و نشانهای از گسترش سرطان است.
- خستگی بیدلیل یا ضعف عمومی نشانهای از بیماری های پیشرفته یا انتشار سرطان است و باید جدی گرفته شود.
- درد یا ناراحتی در ناحیه پروستات شامل احساس سوزش، درد هنگام ادرار یا پس از آن و درد در ناحیه مقعد است و علامتی از سرطان پروستات است.
- هر نوع تغییر در ظاهر، اندازه یا شکل بیضهها باید مورد ارزیابی قرار گیرد، چون نشان دهنده سرطان بیضه است.
این علائم هرچند ممکن است به دلایل غیر سرطانی هم ظاهر شوند، اما باید جدی گرفته شوند و در صورت استمرار یا شدت، مراجعه به پزشک فوری توصیه میشود.
چه کارهایی برای پیشگیری از ابتلا به سرطان باید انجام داد؟
پیشگیری از سرطان یعنی کاهش ریسک از طریق سبک زندگی سالم، انجام غربالگری به موقع و کمکردن مواجهه با عوامل خطر. هیچ راهی ۱۰۰٪ تضمینی نیست، اما این اقدامات بیشترین اثر را در کاهش احتمال ابتلا دارند:
- سیگار مهمترین عامل قابل پیشگیری در بسیاری از سرطانهاست، اگر ترک سخت است، از پزشک و برنامه های ترک سیگار و درمان های جایگزین کمک بگیرید.
- ورزش منظم به تنظیم هورمون ها، کاهش التهاب و بهبود ایمنی کمک میکند و هدف حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی در هفته + تمرین قدرتی است.
- میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل مفید هستند و غذاهای فرآوری شده/پرنمک/پرچرب خطر را بالا میبرند و همچنین مصرف قندهای افزوده را محدود کنید.
- الکل با افزایش خطر چندین نوع سرطان مرتبط است، اگر مصرف میکنید، بهتر است کاهش جدی یا قطع انجام شود.
- استفاده از ضدآفتاب، کلاه و پوشش مناسب و پرهیز از سولاریوم ریسک سرطان پوست را کم میکند و مخصوصا در ساعات اوج تابش مراقبت جدیتر لازم است.
- واکسن HPV از سرطان های مرتبط با این ویروس پیشگیری میکند، واکسن هپاتیت B نیز خطر سرطان کبد را کاهش میدهد.
- غربالگری ها کمک میکنند بیماری زودتر تشخیص داده شود حتی اگر علامتی ندارید، برنامه دقیق بسته به سابقه خانوادگی و دستور پزشک متفاوت است.
- بعضی عفونت های مزمن مثل هپاتیت ها یا عفونت های خاص خطر سرطان را بالا میبرند و درمان به موقع و پیگیری منظم مهم است.
- اگر در معرض موادی مثل آزبست، دودهای شیمیایی یا گردوغبارهای صنعتی هستید، از تجهیزات حفاظت فردی و استانداردهای ایمنی استفاده کنید.
- خواب ناکافی و بینظمی سبک زندگی به سیستم ایمنی آسیب میزند تلاش کنید خواب منظم و فعالیت های آرامبخش داشته باشید.
سوالات متداول
خیر. در برخی موارد، مانند سرطان پروستات کمخطر، فقط پایش فعال انجام میشود و در موارد دیگر رادیوتراپی، شیمی درمانی یا ایمونوتراپی به تنهایی یا همراه جراحی استفاده میشوند.
در برخی بیماران، به ویژه در درمان سرطان پروستات، این عوارض احتمال دارد رخ دهند، با تکنیک های جدید جراحی، احتمال و شدت این مشکلات کاهش یافته و اغلب بهبود مییابند.
بله، در بعضی سرطانها احتمال عود وجود دارد و به همین دلیل پیگیری منظم با آزمایش، تصویربرداری یا معاینات دورهای بسیار مهم است.
در نهایت…
درمان سرطان های اورولوژی مانند سرطان کلیه، مثانه، پروستات و بیضه به نوع و مرحله بیماری وابسته است و شامل جراحی، شیمی درمانی، رادیوتراپی، هورمون درمانی است، تشخیص زودهنگام نقش مهمی در افزایش موفقیت درمان دارد و انتخاب روش مناسب باید با نظر متخصص اورولوژی و بر اساس شرایط هر فرد انجام شود
